Κυριακὴ Θ΄ Λουκᾶ
(Λουκ. 12, 16-21)
Γιατί ἄφρονας
Ἡ περικοπή τοῦ σημερινοῦ εὐαγγελικοῦ ἀναγνώσματος περιλαμβάνει ἀκόμη μιά παραβολή, ἡ ὁποία διηγεῖται τήν στυγνή ἐγωκεντρικότητα ἑνός ἀνθρώπου, πού χαρακτηρίστηκε «ἄφρονας», ὄχι γιατί ἦταν πλούσιος, ἀλλά γιατί μέσα ἀπό μιά στάση ζωῆς, πίστεψε ἀλλά καί θέλησε νά ὀχυρώσει τή ζωή του στήν πρόσκαιρη δύναμη πού ἔχει ἡ εὐμάρεια ἤ αὐτοῦ πού λέμε «ἔχειν». Αὐτή ἡ νομιζομένη δύναμη στάθηκε καταλυτική μιά καί δείχνει γιά μιά ἄλλη φορά τή ρευστότητα καί τήν προσκαιρότητα ὅλων ὅσων νομίζουμε πώς μᾶς κατοχυρώνουν τή ζωή. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός χάθηκε μέσα στήν τραγικότητα τῆς λάμψης, πού τελικά δέν ἀπόλαυσε, τοῦ ἔμεινε μονάχα ἀγωνιώδης κραυγή «ψυχή ἔχεις πολλά ἀγαθά… φάγε, πίε, εὐφραίνου».
Ἡ παραβολική διήγηση
Ὅπως μπορεῖ κανεί νά καταλάβει ἡ κάθε παραβολή πού καταγράφεται ἀπό τούς ἱερούς Εὐαγγελιστές καί τήν ὁποία ἔχει εἰπωθεῖ ἀπό τόν Κύριο, εἶναι μιά διήγηση μέ δυνατότητα καί φυσικά πιθανότητα νά ἔχουν συμβεῖ ἤ καί νά συμβοῦν ὅσα διδάσκει. Γιατί, οἱ παραβολές εἶναι εἰκόνες ἀπό τήν καθημερινή ζωή μας. Καί μέσα ἀπ’ αὐτή τήν προοπτική ἡ παραβολή διαφέρει ἀπό τό μῦθο, παραμύθι. Τό παραμύθι εἶναι καταγραφή μιᾶς ἀπίθανης ἱστορίας, στήν ὁποία τά πρόσωπα καί τά πράγματα εἶναι ὁλωσδιόλου φανταστικά καί ἀπίθανα νά συμβοῦν. Βέβαια ἡ παραβολή, τό παραμύθι, ἡ παρομοίωση εἶναι τρόποι τῆς τέχνης τοῦ λόγου μέ τούς ὁποίους ἡ διδασκαλία γίνεται εὐχάριστη, ἐποπτική μέ στόχο φυσικά νά γίνεται περισσότερο κατανοητή ἀπό τόν ἀκροατή.
Ὁ Κύριος χρησιμοποιεῖ τήν παραβολή ὄχι νά φαίνεται σάν τεχνοπλάστης τοῦ λόγου, ἀλλά θέλει μέσα ἀπό τόν παραβολικό του νά ἀγγίζει τίς καρδιές ὅσων ἔχουν καθαρά μάτια καί αὐτιά γιά νά ἐννοήσουν τά διδασκόμενα. Μιά καρδιά πού ἔχει τήν ἁπλότητα μέσα της εὔκολα ἀντιλαμβάνεται τό στόχο πού ἔχει ὁ λόγος τοῦ Χριστοῦ. Θυμηθεῖται ὅτι μετά τή πρώτη παραβολή πού δίδαξε ὁ Κύριος, καί αὐτή εἶναι τοῦ σπορέως, ἀπάντησε στούς μαθητές του πού ἐξέφραζαν τήν εὔλογη ἀπορία: «διατί ἐν παραβολαῖς λαλεῖς αὐτοῖς;», «ὑμῖν δέδοται γνῶναι τά μυστήρια τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, τοῖς λοιποῖς ἐν παραβολαῖς».
Ὁ παραβολικός λόγος τοῦ Χριστοῦ δέν θέλει νά ἰσοπεδώνει τήν ἀνθρώπινη συνείδηση. Ἡ ἐλευθερία ἐπιλογῶν ἐκ μέρους τοῦ ἀνθρώπου εἶναι μιά πραγματικότητα πού ὁ ἴδιος ὁ Δημιουργός σεβάστηκε ἐξαρχῆς, καί στή φάση τῆς ἐνανθρωπήσεως καί τῆς συναναστροφῆς μέ τόν ἄθρωπο πάλι σεβαστή παραμένει ἡ ἐλευθερία ἐπιλογῆς μας.
Ἡ παραβολική διδαχή τοῦ Χριστοῦ δείχνει τό μέγεθος τῆς σκληροκαρδίας τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ὁποίου «ἐπαχύνθη ἡ καρδία… καί τοῖς ὠσί βαρέως ἤκουσε, καί τούς ὀφθαλμούς αὐτοῦ ἐκάμμυσεν» κατά τόν προφήτη Ἡσαῒα. Αὐτή ἡ πραγματικότητα κάνει τόν Κύριο νά ἔχει διακρικότητα σ’ ὅλη τήν ἐπί γῆς παρουσία Του. Ποτέ δέν θέλει νά παραβιάζει τήν κλειστή πόρτα τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς. Ἔτσι μέ τόν παραβολικό λόγο διδάσκει τίς ὑπερκόσμιες ἀλήθειες καί ὅποιος ἔχει ἀγαθή συνείδηση ἀκούει καί διακρίνει τή φωνή Του.
Ἀποφεύγοντας τήν παγίδα
Μέσα λοιπόν ἀπό τή λιτότητα τῆς παραβολικῆς καταγραφῆς πού κάνει ὁ Λουκᾶς, βλέπουμε τόν ἄνθρωπο πού ἡ μοναδική του ἔννοια εἶναι ὁ ἑαυτός του καί ἡ καλοπέρασή του. Ἡ εἰκονολογική γλώσσα τῆς παραβολῆς σημειώνει τήν πολυκαρπία τῶν ἀγρῶν τοῦ πλουσίου. Δείχνει τό μεγεθος τῆς ἀγωνίας του «διελογίζετο ἐν ἑαυτῷ» στό ποῦ θά συνάξει τά γεννήματα τῶν ἀγρῶν του, καί ἐκεῖ πού καταστρώνει τό τελικό σχέδιο ἔρχεται ἀπρόσμενα ὁ θάνατος γιά νά ἀνατρέψει ὅλη του τή ζωή, «ἅ δέ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;».
Ὁ πλοῦτος, ἀλλά καί ὅλα τά ἐπίγεια ἔχουν δοθεῖ στόν ἄνθρωπο, ἀποτελοῦν ὅμως καί κίνδυνο γιατί εὔκολα τόν παγιδεύουν καί τό ὁδηγοῦν σέ μιά μονομερῆ θεώρηση τῶν πραγμάτων. Ὁ ἄνθρωπος εὔκολα παγιδεύεται στή φυλακή τῶν αἰσθήσεων, καί οἱ ὁποῖες δέν τοῦ ἀφήνουν περιθώρια γιά πνευματικότερες θεωρήσεις. Εἶναι κοινός τόπος, ὅτι τά ὑλικά ἀγαθά βρίσκονται στή γῆ. Μέσα σ’ αὐτή καί μαζί μ’ αὐτά κινεῖται καί ὁ ἄνθρωπος. Τά ἀγαθά ὅμως ἔχουν προορισμό τή γῆ. Ὁ ἄνθρωπος γεννιέται μέσα στή γήινη πραγματικότητα καί ἡ παραμονή του στό ἐδῶ ἔχει ἡμερομηνία λήξεως, μιά καί ὁ τελικός προορισμός του εἶναι ὁ οὐρανός. Καί τά ὑπάρχοντα στή γῆ, ὅπως γνωρίζουμε, ἔχουν τήν προσκαιρότητα, «πρός + καιρός», καί μένουν στή χρήση μας μέχρι τήν ὥρα πού ἔχει ὁρίσει ὁ Δημιουργός.
Ὁ ἄνθρωπος δέν ἰδιοκατέχει, ἁπλά διαχειρίζεται. Καί ἐδῶ ἐλοχεύει ὁ πειρασμός. Τά ἀγαθά δελεάζουν. Χρειάζεται πολύ προσοχή γιά νά τά χρησιμοποιήσει ὡς μέσα καί ὄχι αὐτοσκοπό. Καί ἐδῶ χρειάζεται ἡ προσοχή νά μή χαθεῖ ὁ δρόμος πού μᾶς φέρνει στό Θεό. ἀπό τά μέσα πού μᾶς χάρισε. Πορευόμαστε μέσα ἀπό τά χρειώδη. Καί γιά δέστε τοῦτο, τά ὑλικά ἀγαθά τά ὀνομάζουμε «χρήματα», δηλαδή ἀντικείμενα πρός χρήση, ὄχι ὅμως γιά ἐγωιστική χρήση, ἀλλά γιά χρήση. Καί σ’ αὐτή τή χρήση ἔχουν θέση καί οἱ ἄλλοι. Τά χρήματα καί τά κτήματα εἶναι ἠθικά ἀδιάφορα, ἀποκτοῦν ὅμως οὐσία καί περιεχόμενο ἤ ἄν θέλετα ἀποκτᾶ ἠθικό μέγεθος ὁ ἄνθρωπος μέσα ἀπό τή χρήση τους. Ὁ Μέγας Βασίλειος σχολιάζοντας τόν πειρασμό τοῦ πλούτου παρατηρεῖ: «Προσήκει ἀπόντα τε μή ποθεῖν τόν πλοῦτον καί παρόντος μή τῷ κεκτῆσθαι μᾶλλον φρονεῖν ἤ τό εἰδέναι αὐτόν διατίθεσθαι».
Ἀγαπητοί ἀδελφοί,
Τά ὑλικά ἀγαθά ὅλοι μας τά ἀγαποῦμε καί στήν ἐποχή μας ἡ καταναλωτική ὑστερία μᾶς ἔχει κατακλύσει. Ἡ εὐμάρεια ἀποτελεῖ στόχο καί αὐτισκοπό μας. Αὐτό ὅμως ἔχει ἄμεση ἐπίπτωση στόν πνευματικό μας εὐνουχισμό. Πνευματικές ἀνατάσεις δέν ὑπάρχουν. Ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἔχει ἀντικατασταθεῖ ἀπό τό φόβο μήπως καί ἡ παγκόσμια οἰκονομική κρίση μᾶς ἀφήσει δίχως τά καταναλωτικά ἀγαθά.
Ὅμως αὐτή ἡ ἐκτροπή δείχνει πόσο βαθειά εἶναι ἀπανθρωποίηση μας. Τό στυγνό πρόσωπο μας φαίνεται πώς δέν ἔχει ἀλλάξει στό παραμικρό ἀπ’ ἐκεῖνο τοῦ πλουσίου τῆς παραβολῆς. Κι ὅμως στήν καθημερινή μας πορεία στέκεται πιό κοντινό τό «ἄφρον, ἅ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;».
Κήρυγμα τοῦ πατρὸς Κωνσταντίνου Φιοράκη (πΚΦ) τὸν Νοέμβριο τοῦ 2009 · Ψηφιακὴ ἐπιμέλεια: fiorakis.org, 2026.
