Κυριακὴ τῆς Σαμαρείτιδος
(Ἰωάν. 4, 5-42)
Ἡ λατρεία τῆς Ἐκκλησίας
Ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ἐν σχέσει μέ τούς ἄλλους ἱερούς Εὐαγγελιστές στέκεται περισσότερο στή διδαχή τοῦ Χριστοῦ, καί μέ τρόπο μοναδικό μᾶς μεταφέρει τό βάθος τῶν ὑψηλῶν ἐννοιῶν της καί παράλληλα μᾶς δίνει τόν τρόπο γιά τή θεολογοῦσα σκέψη. Ἕνα ἄλλο σημαντικό σημεῖο τοῦ Εὐαγγελίου του εἶναι ἡ καταγραφή κάποιων ἀπό τούς ἐκπληκτικούς διαλόγους τοῦ Ἰησοῦ μέ διάφορα πρόσωπα. Σ’ αὐτούς πάλι βλέπουμε μέ πόση λεπτή διαλεκτική ὁδηγεῖ ὁ Κύριος τό συνομιλητή στή σώζουσα ἀλήθεια.
Στό σημερινό εὐαγγελικό ἀνάγνωσμα ἔχουμε ἕνα τέτοιο διάλογο ὄχι μέ κάποιο ἐπίσημο πρόσωπο, ὅπως λ.χ. μέ τό Νικόδημο, πού ἦταν ἄρχοντας, μέλος τῆς ὑψηλῆς κοινωνίας τῶν Ἱεροσολύμων, ἀλλά μέ μιά γυναίκα, καί μάλιστα Σαμαρείτισσα. Σημειώνει μάλιστα καί τίς συνθῆκες κάτω ἀπό τίς ὁποῖες ἔγινε. Ὁ Κύριος «ἔδει διέρχεσθαι διά τῆς Σαμαρείας», πρέπει νά ἦταν δύσκολη ἡ πορεία τήν ἡμέρα ἐκείνη ἀφοῦ «κεκοπιακώς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέζετο ἐπί τῇ πηγῇ· ὥρα ἦν ὡσεί ἕκτῃ».
Ὁ διάλογος αὐτός ἔχει κάτι τό μεγαλειῶδες. Ὅσα ἀποκαλύπτονται σ’ αὐτόν δείχνουν φανερώσεις τῆς «καινῆς» πραγματικότητα πού ἔφερε ἡ ἴδια ἡ παρουσία τοῦ «Θεοῦ μεθ’ ἡμῶν». Στό διάλογο αὐτό, πρέπει νά σημειώσουμε ἐδῶ, πώς ἔχουμε τή μιά ἀπό τίς τρεῖς ἀποκαλύψεις τῆς μεσσιανικότητος τοῦ Χριστοῦ. Ἔχουμε φυσικά καί πολλά ἄλλα ἐνδιαφέροντα σημεῖα, ἐμεῖς θά σταθοῦμε σ’ ἕνα σ’ αὐτό τῆς φανερώσεως τῆς ἀληθινῆς λατρείας τοῦ Θεοῦ.
Ἐσωτερική ἀνάγκη
Ὁ ἄνθρωπος ἀνέκαθεν ἔνοιωθε τήν ἀνάγκη νά ἀναφερθεῖ σέ κάτι πού τόν ξεπερνοῦσε, σέ κάποια ὕπαρξη ἀνώτερη ἀπ’ τή διή του, πού τήν ὀνόμασε Θεό. Σ’ αὐτή τήν ἀνώτερη δύναμη ἔβλεπε τήν ὑπαρξιακή του ἀνάγκη νά τρέξει. Ἤθελε νά τήν ἐξευμενίσει, νά συμφιλιωθεῖ μαζί της, προσφέροντας μέ κάθε τρόπο τήν ἔκφρασή του πρός αὐτήν. Τήν ἔκφραση αὐτή τήν ὀνόμασε λατρεία. Καί ἀνάλογα μέ τίς περιστάσεις καί τήν πνευματική του ὡριμότητα ἐξέφραζε τή λατρεία. Ὅπως λένε δέ οἱ εἰδικοί στά πρῶτα στάδια τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς ἡ λατρεία ἦταν πολύ ἁγνή καί καθαρά πνευματική.
Ἀργότερα ὁ διασκορπισμός τῶν ἀνθρώπων ἔφερε μιά παχυλότητα στήν ἀρχική λατρευτική του ἀναφορά. Ἔτσι τήν ἀνώτερη δύναμη, τό Θεό, τόν πολυμέρισε, καί ἔβλεπε μέσα στόν κόσμο τόσους θεούς ἤ θεές ὅσες καί οἱ δυνάμεις πού τόν ἐντυπωσίαζαν. Καί ἄρχισε τήν βλέπει μέσα ἀπό καθαρά ἀνθρώπινα κριτήρια, δίνοντας στούς θεούς μιά ἀντιγραφή τῆς δικῆς του ζωῆς. Οἱ θεοί του δηλαδή ἔγιναν κατ’ εἰκόνα καί ὁμοίωση του. Αὐτό τό φαινόμενο μαζί μέ τίς λατρευτικές ἀναφορές ὀνομάστηκε εἰδωλολατρεία. Πολλά εἶναι τά πολλά ἔκτροπα πού δημιουργήθηκαν σ’ αὐτές τίς ποικίλες λατρευτικές ἐκδηλώσεις, πού κατά βάθος πολλοί ἔβλεπαν τό παιδαριῶδες καί βλακῶδες αὐτῶν. Ὁ ἐπηρεασμός ἄγγιζε καί τούς Ἑβραίους, παρά τήν ἀποκάλυψη πού τούς εἶχε δώσει ὁ Θεός. Πολλές ἀπό τίς λατρευτικές τους ἐκδηλώσεις ἦταν λαθεμένες καί ἐξοργιστικές, πού καταδικάζονταν σκληρά ἀπό τούς προφῆτες τοῦ Θεοῦ.
«Εὐχαριστοῦντες Θεῷ»
Ἡ Σαμαρείτιδα διαπιστώνοντας μιά διαφορετικότητα πού εἶχε ὁ συνομιλητής της, τόν ρώτησε, πῶς πρέπει νά λατρεύεται ὁ Θεός. Ἡ γυναίκα παρά τά πολλά πού διδάσκεται ἀπό τό Χριστό, σέ δυό πράγματα ἐπικεντρώνει τήν προσοχή της, τό ἕνα εἶναι ἡ πολυκυμαντη ἐρωτική ζωή της καί τό ἄλλο ἡ λατρεία τοῦ Θεοῦ. Καί ἐδῶ θά ἀκουστεῖ ἀπό τόν ἴδιο τόν ἐναθρωπήσαντα Θεό, ὅτι ὁ Θεός καί ἡ λατρεία πού τοῦ ἁρμόζει εἶναι πνευματικά στοιχεῖα. «Πνεῦμα ὁ Θεός, καί τούς προσκυνοῦντας αὐτόν ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν».
Ἀνάμεσα στά καινούργια πού φέρνει ἡ ἐν Χριστῷ ἀποκάλυψη εἶναι καί τό γεγονός, ὅτι ἡ λατρεία πρός τό Θεό ἕνα καί μοναδικό στόχο ἔχει, τήν ἐπιτύχει τήν ἕνωση τοῦ ἀνθρώπου μέ τό Θεό. Καί ἡἐπίτευξη αὐτή γίνεται μέ καθαρά πνευματική ἐνέργεια. Ὁ Θεός δέν εἶναι μιά ὑλικότητα, εἶναι Πνεῦμα, καί πνευματικά προσεγγίζεται. Ἔτσι λατρεύοντας τόν Ἀληθινό Θεό παίρνουμε τίς ἄκτιστες ἐνέργειές του, πού μᾶς «χριστοποιοῦν» καί μᾶς δίνουν τό δικαίωμα νά λέμε «ἀββᾶ ὁ πατήρ» (Γαλ. 4, 6). Ὁ ἄνθρωπος ἐπαναποκτᾶ τήν υἱοθεσία, μπορεῖ καί ἐπανευρίσκει τό χαμένο του πρόσωπο μέσα ἀπό τήν κοινωνία τῆς ἑνότητος, πού δημιουργεῖται μέ τήν Ἐκκλησία, τῆς ὁποίας κατ’ ἐξοχή ἔκφραση εἶναι ἡ θεία Εὐχαριστία. Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τελικά ἕνα Δεῖπνο, μιά πράξη βρώσεως καί πόσεως, μόνο πού τό Δεῖπνο αὐτό μεταγγίζει τή ζωή τοῦ Χριστοῦ μέ ἕνα μυστηριακό τρόπο, μέσα ἀπό τήν ἐπενέργεια τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τό ὁποῖο τή φθαρτή τροφή τή μεταβάλλει σέ δυνατότητα αἰωνίου ζωῆς. Ἡ Ἐκκλησία κάθε φορά πού τελεῖ τή θεία Εὐχαριστία ἀναπέμπει τήν πνευματική λατρεία στόν ἐν Τριάδι Θεό μας καί συναγμένη γύρω ἀπό τό εὐχαριστιακό δεῖπνο λέει κάθε φορά τό «ἀμήν» τό «ναί» της στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι ἡ κατάφαση τῶν συναγμένων γίνεται «ἐν Χριστῷ», πού εἶναι «ὁ ἀμήν, ὁ μάρτυς ὁ πιστός καί ἀληθινός» (Ἀποκ. 3, 14) πράγματι «ὅσαι γάρ ἐπαγγελίαι Θεοῦ ἐν αὐτῷ τό ναί καί ἐν αὐτῷ τό ἀμήν, τῷ Θεῷ πρός δόξαν δι’ ἡμῶν» (2 Κορ. 1, 20).
Μέ τή λειτουργία τῆς Εὐχαριστίας τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος ἐπανευρίσκει αὐτό πού ἦταν ἀνέκαθεν ὁ προορισμός του, ἀφοῦ κατά τή βιβλική διήγηση τῆς δημιουργίας ὁ ἄνθρωπος εἶχε τό μοναδικό προνόμιο νά εἶναι ὁ ἱερέας μιᾶς Εὐχαριστίας, μιᾶς προσφορᾶς τοῦ κόσμου στό Θεό. Ὁ ἄνθρωπος ὅταν ἔπαψε τήν εὐχαριστιακή του θέση, ἔχασε τή ζωή τῆς ζωῆς, ἔπαψε νά ἔχει τή δυναμική νά μετασχηματίζει τή ζωή σέ πραγματική ζωή. Ἡ ἐν πνεύματι λατρεία τοῦ Θεοῦ μέσα ἀπό τό εὐχαριστιακό μυστήριο κάνει τόν ἄνθρωπο νά κοινωνεῖ μέ τό Θεό καί ὅλη τή κτίση του. Δέ λατρεύει τό Θεό ἐξωτερικά μέ μιά τυποποιημένη ἔκφραση, πού δέ λυτρώνει τελικά, ἀλλά εὐχαριστιακά προσφέροντας τήν καρδιά του καί θυσιάζοντας τή θέλησή του, τήν ἀτομικότητά του στήν ὑπακοή καί ὑποταγή τῆς ἑνότητος μέ τό Θεό καί τούς ἀδελφούς του.
Ἀδελφοί,
Ἡ λατρευτική ζωή τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι πράγματι ἡ «ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ» προσκύνηση τοῦ Θεοῦ, πού ἀπελευθερώνει τόν ἄνθρωπο ἀπό τά δεσμά τῆς κατ’ ἐπίφασιν λατρείας πού εἰδωλοποιεῖ, ἀντί νά μετασχηματίζει τόν ἄνθρωπο σέ εὐχαριστιακή ὕπαρξη. Ὁ ἄνθρωπος λατρεύοντας τό Θεό «ἐν πνεύματι καί ἀληθείᾳ» λαπρύνεται, καθαρίζεται καί ἀνυψώνεται.
Ἡ ζωή ξανάρχεται σέ μᾶς ὡς δῶρο, ἀδέσμευτο δῶρο, καί γινόμαστε αὐτό πού ὁ Θεός ἤθελε πάντοτε νά εἶναι ὁ ἄνθρωπος.
Κήρυγμα τοῦ πατρὸς Κωνσταντίνου Φιοράκη (πΚΦ) τὸν Μάιο τοῦ 2009 · Ψηφιακὴ ἐπιμέλεια: fiorakis.org, 2026.
